Lezbiyan Görünürlük Həftəsi təkcə təmsil olunmaq məsələsi deyil — bu, sistemli şəkildə görünməz edilən həyatların nəhayət mərkəzə gətirilməsi deməkdir. Azərbaycanda isə bu görünməzlik təsadüfi deyil, sosial təzyiq, gender rolları və nəzarət mexanizmləri ilə qurulan bir reallıqdır.
İllər əvvəl Cavid Nəbiyev-in Azadlıq Radiosu-na verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi bir fikir bu gün də kəskin şəkildə aktuallığını qoruyur: Azərbaycanda ən çox əzab çəkənlər lezbiyanlardır.
Lezbiyan qadınlar çox vaxt ikiqat təzyiq altında qalır: həm heteronormativ cəmiyyətin gözləntiləri, həm də qadınlara yönəlmiş ümumi sosial nəzarət. Onlardan “həyalı”, “sakit”, “ailəyə uyğun” olmaları gözlənilir. Bu isə onların öz istəklərini açıq şəkildə ifadə etməsini daha da çətinləşdirir.
Nəticədə bir çox lezbiyan qadın münasibət qurmaqdan çəkinir, hisslərini gizlədir və ya ümumiyyətlə yaşamır. Bu, sadəcə şəxsi seçim deyil — bu, qorxu ilə formalaşan davranışdır.
Ən ağrılı nəticələrdən biri məcburi heteroseksual münasibətlərdir. Lezbiyan qadınlar ailə və cəmiyyət təzyiqi ilə kişilərlə münasibətə girir, evlənir və “normal həyat” görüntüsü yaradırlar. Bu münasibətlər çox vaxt onların razılığı və istəyi olmadan davam edir.
Belə vəziyyətlər: emosional tükənməyə, psixoloji zorakılığa, və tez-tez seksual zorakılığa gətirib çıxarır.
Burada əsas məsələ odur ki, bu həyat forması seçim deyil, məcburiyyətdir.
Lezbiyan qadınların qarşılaşdığı digər problem isə icma və dəstək şəbəkələrinin zəif olmasıdır. Gey kişilərlə müqayisədə onların bir-birini tapmaq imkanları daha məhduddur. Sosial risklər daha yüksək olduğu üçün onlar özlərini daha çox izolyasiya edir.
Bu isə: tək qalmaq hissini gücləndirir, özünü qəbul prosesini çətinləşdirir, və uzunmüddətli münasibətlərin qurulmasını daha da uzaqlaşdırır.
Görünməzlik = müdafiəsizlik
Görünməmək bəzən təhlükədən qorunmaq üçün bir yol kimi seçilir. Amma bu, eyni zamanda hüquqsuzluq deməkdir. Çünki görünməyən problemlər nə hüquqi, nə də ictimai səviyyədə tanınır.
Azərbaycanda lezbiyan qadınların qarşılaşdığı zorakılıq halları çox vaxt: qeydə alınmır, danışılmır, və nəticədə cəzasız qalır.
Bu da zorakılığı davamlı edən əsas faktorlardan biridir.
Görünmək hər zaman asan deyil — xüsusilə də bunun real riskləri varsa. Amma görünməz qalmaq da özlüyündə bir zorakılıq formasıdır.
Bu həftə, lezbiyanların yalnız mövcud olduğunu deyil, necə yaşamağa məcbur edildiyini də danışmaq üçündür.
