Azərbaycanın tütün məmulatları bazarı radikal dəyişiklik ərəfəsindədir. Milli Məclisdə birinci oxunuşdan keçən yeni qanun layihəsi ölkədə elektron siqaretlərin (vape) tamamilə qadağan edilməsini nəzərdə tutur. Əgər sənəd yekun təsdiqini tapsa, 2026-cı il aprelin 1-dən etibarən bu cihazların idxalından satışına, hətta istifadəsinə qədər hər şey qanundankənar hesab olunacaq.
Təklif olunan dəyişikliklər təkcə nikotinli mayeləri deyil, elektron siqaretlərin bütün komponentlərini – flakonlar, kartriclər və hətta nikotinsiz variantları belə hədəf alır. Maraqlıdır ki, qanun layihəsi “qızdırılan tütün məmulatlarını”(məsələn, IQOS) bu qadağadan kənarda tutur və onları ayrıca kateqoriya kimi tanıyır. Reklam qanunvericiliyi də bu dalğadan payını alacaq; artıq nikotinsiz məhsulların da təşviqi qəti qadağan ediləcək.
İctimai reaksiya: suallar və narahatlıqlar
Qərar rəsmi müstəvidə sağlamlıq naminə atılan addım kimi təqdim edilsə də, ictimaiyyət və mütəxəssislər arasında ciddi suallar yaranıb. Əsas tənqid dalğası aşağıdakı bəndlər üzərində cəmləşib:
Rəsmi arqumentlərdə tez-tez səslənən “dünyada qadağan olunur” tezisi statistikalarla toqquşur. ABŞ, Böyük Britaniya və Almaniya kimi inkişaf etmiş ölkələr qadağa yolunu deyil, sərt keyfiyyət nəzarəti və yaş məhdudiyyəti yolunu seçiblər.
Söhbət təkcə istifadəçilərdən getmir. Bu sahədə fəaliyyət göstərən yüzlərlə kiçik və orta sahibkar, minlərlə işçi işsizlik və iflas təhlükəsi ilə üz-üzədir.
Əsas dilemması ondan ibarətdir ki, elektron siqareti adi tütündən imtina vasitəsi kimi görən minlərlə insan, qadağadan sonra yenidən ənənəvi siqaretlərə qayıda bilər. Bu isə “zərərin azaldılması” strategiyasına zidd bir mənzərə yaradır.
