2016-cı ildə SoundCloud-da yayılan ilk reggaeton treki viral olduqdan sonra Bad Bunny supermarketdə bağlamaçı kimi işlədiyi işindən ayrıldı və ictimaiyyət qarşısına çıxdı. Qeyri-adi saç kəsimləri, boyanmış dırnaqlar, ətəklər və flüoresan eynəklərlə o, onilliklər boyu janrı müəyyən edən hiper-maskulinliyi dağıtdı: icazə istəməyən bir bədən və sonradan onu siyasi ikonaya çevirəcək bir mövqe. 2018-ci ilə gəldikdə, sənətçi (əsl adı Benito Antonio Martínez Ocasio) artıq Puerto Rikonun ən böyük musiqi ixracına çevrilmişdi; 2019-da ispandilli bazarın ən təsirli müğənnisi idi; 2020-dən etibarən isə dünyanın ən çox dinlənilən artistidir.
Bununla belə, hətta Latın Amerikasında — onun öz mədəni ərazisində belə — Bad Bunny uzun müddət şübhə ilə qarşılanıb. Qlobal Cənubda da dominant olan avrosentrik tənqid reggaetonun bədən, arzu və ifratı siyasi dilə çevirməsini heç vaxt bağışlamadı. Əsasən ağdərili orta sinif dinləyicilər janrı “vulqar pornoqrafik musiqi” kimi rədd edir, 2000-ci illərin əvvəllərində Puerto Riko mediasındakı tənqidlər isə daha da irəli gedərək estetik səbəblərlə janrı kriminalizə edirdi. Tənqidçilər dominant ingilisdilli dəyərlərə uyğunlaşdırılmış, “tərcümə olunmuş” və steril versiya tələb edirdilər.
Bad Bunny-nin niyə yumşaldılmaqdan və ya “tərcümə olunmaqdan” imtina etdiyini anlamaq üçün Puerto Rikonu anlamaq lazımdır: ABŞ tərəfindən “Commonwealth” adı altında gizlədilən, lakin sosial bərabər deyil, strateji və hərbi məkan kimi istismar olunan kolonial bir ərazi. Suverenlikdən məhrum, daimi mədəni nəzarət altında yaşayan ada öz musiqisində kimlik təciliyyətini formalaşdırdı; burada hər janr müqavimət aktına çevrilir, bədənlər, küçələr və rəqs vasitəsilə aparılan rəng və səs müharibəsində Puerto Riko kimliyi qorunur.
Bad Bunny-nin ABŞ-da son illərdəki qeyd-şərtsiz qəbulu — 2026-cı ildə “İlin Albomu” üzrə Grammy qazanması və Super Bowl-da əsas çıxışının elan olunması da daxil olmaqla — yüzillik kimlik mübarizəsinin mədəni dönüş nöqtəsi kimi çıxış edir: Puerto Rikonun və ümumən Latın Amerikasının artıq özünü əsaslandırmağa və başa düşülmək üçün tərcüməyə möhtac olmadığı an. İndi məhz ABŞ latın mərkəziliyini qəbul etməyə məcburdur — artıq onu görməməzliyə vurmaq, evcilləşdirmək və ya ikinci plana atmaq mümkün deyil.
Bu, açıq bir qırılmadır. İspandilli sənətçilər həm ABŞ, həm də qlobal siyahılara hökmranlıq etməyə davam edərkən, Benito-nun Super Bowl çıxışı eyni zamanda ABŞ boyunca Latın və İspan icmalarını qeyri-mütənasib şəkildə hədəf alan amansız ICE reydlərinin fonunda baş verir. Məhz bu kontekstdə Bad Bunny, ABŞ-ın özünü daha geniş, daha müxtəlif və ispandilli bir América-nın (bəli, aksentlə) parçası kimi tanımağa məcbur olduğunu göstərən fiqura çevrilir.
Aşağıda Bad Bunny-nin bu günkü dərin anti-kolonial səsə çevrilməsinə aparan karyerasındakı doqquz əsas mərhələni təqdim edirik.
2017 — “CARO” və toksik maskulinlik
Trap və reggaetonda hiper-maskulin kodların hökm sürdüyü bir səhnədə Bad Bunny boyanmış dırnaqlar və ətəklərlə görünməyə başladı — bunu nə provokasiya, nə də bəyanat kimi çərçivələmədən. Bu jest ona görə əhəmiyyətli idi ki, izah tələb etmirdi.
Bu imtina spontan deyildi. Benito erkən yaşlarından maskulinliyə qoyulan sərhədlərin kənarında hərəkət etməyi öyrənmişdi. O, anası ilə birlikdə ticarət mərkəzlərində qadın geyim bölmələrində dolaşmağı sevdiyini, kişi modasında mövcud olmayan rənglərə və kəsimlərə cəlb olunduğunu xatırladırdı. 2021-ci ildə Allure jurnalına verdiyi müsahibədə deyirdi: “Mənim üçün həmişə eyni cins şalvar və köynəklər olurdu. Qadın geyimində azadlıq var idi; kişilərdə yox. Burada açıq-aydın ikili standart var.”
Sentyabr 2018 — “Estamos Bien” və Mariya qasırğası
“Qasırğadan bir il keçib, hələ də evində işığı olmayan insanlar var. 3 mindən çox insan öldü və Tramp hələ də bunu inkar edir. Amma bilirsiniz nə var? Biz yaxşıyıq — 100 dollarlıq əskinaslarla və ya onsuz da […] və daha da yaxşı olacağıq, Puerto Riko.”
Bad Bunny bu sözləri ABŞ televiziyasında ilk çıxışı zamanı — The Tonight Show Starring Jimmy Fallon səhnəsində “Estamos Bien” (“Biz yaxşıyıq”) mahnısını ifa edərkən dedi. O, təşəkkür və şou ilə deyil, yas və ittihamla çıxış etdi. Doqquz aya yaxın sükutdan sonra debüt albomu X 100PRE-ni buraxmağa hazırlaşırdı; bu sükutun səbəbi təkcə qəfil qlobal şöhrət deyil, Puerto Rikonu kökündən dəyişən tarixi qırılma idi: Mariya qasırğası.
Nəticələr dağıdıcı oldu. 200 mindən çox insan didərgin düşdü. Adanın böyük hissəsi aylarla, bəzən bir ildən artıq elektriksiz qaldı. ABŞ hökuməti tərəfindən əvvəlcə azaldılan ölüm sayı sonradan minlərlə təsdiqləndi.
Dekabr 2018 — “Solo de Mí” və gender əsaslı zorakılıq
“Solo de Mí” Latın Amerikasında ən kəskin problemlərdən biri — qadınlara qarşı zorakılıqla birbaşa üzləşir. Klipdə qadın kamera qarşısında dayanır, vizual effektlərlə onun üzündə göyərmələr və yaralar yaranır. Sonda o, izləri silir və dostları ilə rəqs etməyə gedir — müqavimət jesti. Mesaj açıqdır: “Mən sənin deyiləm, heç kimin deyiləm. Mən yalnız özümə məxsusam.”
Bad Bunny mahnını Instagram-da təqdim edərək bunun gender əsaslı zorakılığa və hər ay öldürülən qadınların qəbuledilməz sayına etiraz olduğunu vurğuladı: “Daha az zorakılıq, daha çox perreo (və istəsə, tək rəqs etsin, ona mane olmayın).” Daha sonra Rolling Stone-a dedi: “Bir insan olaraq qadınlara qarşı zorakılıq mənə toxunur. Bununla mübarizə aparmaq üçün əlimdən gələni edəcəyəm. Mesajım feminist deyil, universal kimi görülməlidir.”
2019 — “Afilando los Cuchillos” və korrupsiyanın tənqidi
10 yanvar 2019-cu ildə Bad Bunny və Residente qubernatorun iqamətgahı La Fortaleza qarşısında toplaşaraq adanı bürüyən zorakılığa görə hesabat tələb etdilər. İl yeni başlamışdı və artıq onlarla qətl qeydə alınmışdı; o cümlədən açıq gey trap sənətçisi Kevin Fretin öldürülməsi. Onlar sosial mediada səylərini sənədləşdirdilər.
Daxil olmağa icazə verilmədi. Onlar məktəblərin bağlanması planlarını və “prehistorik” təhsil sistemini tənqid etdilər. Kütləvi təzyiq nəticəsində Roselló görüşə razılaşdı, lakin real dəyişiklik olmadı.
Elə həmin il sızdırılan Telegram mesajları hökumətdəki irqçilik, seksizm və homofobiyanı ifşa etdikdən sonra Bad Bunny etirazlara qoşuldu. Roselló istefa verdikdə, küçələrdə reggaeton səsləndi. Simvolik mahnı “Te Boté” idi — “səni həyatımdan çıxartdım”. Benito pop ulduz yox, mübarizənin görünən iştirakçısı idi.
2020 — “Yo Perreo Sola” və trans hüquqları
The Tonight Show proqramında Bad Bunny ətək, almaz sırğalar və üzərində “Alexa öldürüldü, ətəkli kişi yox” yazılan köynəklə çıxdı. Bu, günlər öncə Puerto Rikoda öldürülən trans qadın Alexa Neulisa Luciano Ruiz-ə işarə idi. Media onu sistematik şəkildə yanlış genderlə təqdim edirdi. Bad Bunny bu silinməni canlı yayımda dayandırdı.
Bir ay sonra “Yo Perreo Sola” ilə yas mövqeyi iddiaya çevrildi: Bad Bunny drag obrazında, tək rəqs etmək istəyən bir qadının perspektivindən oxuyur. Son mesaj aydındır: “Əgər o səninlə rəqs etmək istəmirsə, hörmət et.”
2022 — “El Apagón” və elektrik kəsintiləri
Un Verano Sin Ti 2022-də Spotify-da ilin (və sonradan tarixin) ən çox dinlənilən albomu oldu. “El Apagón” adaya mənsubluq qürurunu daşıyır. Mahnının sonunda gentrifikasiyaya qarşı qadın səsi eşidilir: “Buradan getmək istəmirəm, getsinlər onlar / Bu mənim çimərliyimdir, bu mənim torpağımdır.”
Altı ay sonra Benito 20 dəqiqədən çox davam edən sənədli video ilə mesajı genişləndirdi: özəlləşdirilmiş çimərliklər, investorları qoruyan vergi qanunları, kolonial iqtisadi model.
2024 — “Moscow Mule” və müstəqillik
2024-cü ildə Bad Bunny açıq şəkildə Juan Dalmau-ya dəstək verdi. Müstəqillik Partiyası ilə vətəndaş hərəkatının koalisiyası tarixdə ilk dəfə ikinci ən böyük siyasi gücə çevrildi.
2025 — “No Me Quiero Ir de Aquí” və ABŞ bazarı
Debí Tirar Más Fotos albomu fonunda Bad Bunny ABŞ-da konsert vermədi. Səbəb açıq idi: ICE reydləri. “ABŞ-da çıxış etmək artıq zəruri deyil,” dedi. 600 mindən çox insan Puerto Rikodakı rezidensiyada iştirak etdi və ada iqtisadiyyatına təxminən 700 milyon dollar qazandırdı.
2026 — Grammy və ICE
“İlin Albomu” çıxışı zamanı Bad Bunny dedi: “ICE rədd olsun. Biz insanıq.” Super Bowl çıxışı latın musiqisinin artıq icazə istəmədiyi bir gələcəyin simvoludur. Dünya rəqs edəcək — və tərcüməsiz dinləməyi öyrənməli olacaq.
